Assertief communiceren is niet (enkel) opkomen voor jezelf

"Je moet hier de therapeut niet uithangen, hè." Dat kreeg ik ooit te horen van een goede vriend, toen ik hem vroeg hoe hij zich voelde bij iets wat hij had meegemaakt. In mijn praktijkruimte is dat de gewoonste vraag van de wereld. Buiten die ruimte ligt dat blijkbaar anders.

Wat ik vroeg, was goed bedoeld, en toch kwam het verkeerd aan. De plaats en het moment deden mee. Daar kom ik straks op terug, want het raakt aan een groot misverstand over assertief zijn.

Veel mensen denken dat assertief communiceren hetzelfde is als opkomen voor jezelf. Wie meer voor zichzelf wil opkomen, neemt dan vaak mensen als voorbeeld die dat heel goed kunnen, zonder daarbij rekening te houden met de ander. Dat noem ik agressief communiceren. Omdat die stijl zo gewoon geworden is, kijken we er soms naar op, en noemen we het assertief. Wie agressief communiceert, komt op voor zichzelf, en de ander valt uit beeld.

Het verschil tussen sub-assertief, agressief, manipulatief en assertief communiceren.

Je vrijheid houdt op waar die van een ander begint. In communicatie is dat net zo: je mag zeggen wat je wil, zolang je niet over de grens van de ander gaat.

Een voorbeeld. Je staat aan de kassa in de rij, en iemand steekt voor. Je kan op vier manieren reageren.

• Sub-assertief: je komt op voor de ander, en jezelf laat je vallen. Je laat het gebeuren, en je loopt er de rest van de dag chagrijnig bij. Dat leidt vaak tot onvrede.
• Manipulatief: je komt op voor jezelf, via een omweg. Je verzint een smoesje waardoor die persoon uit de rij stapt en achteraan moet aansluiten. Ook dat leidt vaak tot onvrede.
• Agressief: je komt op voor jezelf, en de ander telt niet. "Heb jij geen manieren? Maak maar dat je achter mij staat!" Dat leidt vaak tot ruzie.
• Assertief: je komt op voor jezelf, en je houdt rekening met de ander. "Hallo, ik stond hier al even, en nu sta jij voor mij. Dat vind ik niet zo fijn. Wil je achteraan aansluiten? Dank je." Dat leidt vaak tot een oplossing waar allebei mee kunnen leven.

Assertief zijn vraagt dus twee dingen tegelijk, en daarom is het moeilijker dan het lijkt. Wie jarenlang alles liet gebeuren, schiet bij zijn eerste pogingen soms door naar de andere kant, zoals een slinger die eerst ver uitzwaait voor hij in het midden tot rust komt. Dat hoort erbij.

Assertief is opkomen voor jezelf en tegelijk rekening houden met de ander.

Dat communiceren niet simpel is, spreekt voor zich: ruis in communicatie.

Communicatie loopt in cirkels. Alles beïnvloedt alles, en dat tegelijk. Zegt iemand iets, dan kleurt de manier waarop de ander luistert meteen hoe het aankomt. Elke mens heeft een binnenkant, met gedachten en gevoelens, en een buitenkant: het gedrag dat je kan zien. Kloppen die twee met elkaar, dan spreken we van congruent gedrag. En dan is er nog de context, de plaats en het moment waarop het gesprek plaatsvindt.

Mijn vraag aan die vriend stond dus op de verkeerde plaats. Voor alles is er een plaats en een moment.

Overal kan er ruis ontstaan, bij wie iets zegt en bij wie luistert:

• weinig contact met je eigen gevoelens en gedachten
• weinig besef van hoe je je gedraagt en wat je lichaam zegt
• een binnenkant en een buitenkant die niet overeenkomen
• een boodschap die anders de wereld ingaat dan je bedoelde
• de lichaamstaal van de ander verkeerd lezen
• de woorden van de ander verkeerd begrijpen
• de verkeerde plaats, of het verkeerde moment

Wil je assertiever worden en ben je bang voor een conflict? Voor mij is verbindende communicatie het beste gereedschap om op te komen voor jezelf zonder over de grens van de ander te gaan. Ik werk het uit in Bang voor een conflict? Gebruik de kracht van verbindende communicatie. Het vraagt oefening, en je intentie telt daarbij meer dan een perfect resultaat. Gaat het vooral over nee zeggen, lees dan ook Zo zeg je NEE tegen anderen en JA aan jezelf.