Bang voor herval na burn-out of depressie

Mijn burn-out kwam in december 2001. En jarenlang, telkens als de dagen korter werden en december in zicht kwam, kwam ook de schrik. Wat als het opnieuw gebeurt? In die weken werd ik bijzonder alert, zeg maar overgevoelig, voor elk signaal dat erop zou kunnen wijzen dat ik terug zou vallen. Een slechte nacht, een dag zonder goesting, een druk hoofd: alles leek een voorbode.

Heb jij een burn-out of een depressie achter de rug, dan ken je die angst misschien. Hij kan zwaarder wegen dan je zou denken.

Over mijn burn-out.

Intussen is dat bijna vijfentwintig jaar geleden. Ik vertelde er al vaak over, zelfs in het VTM-nieuws. Hoe ik toen elke avond rekende op een betere morgen, lees je in Blijvend moe na een burn-out? Zo pak je het aan.

Mijn enthousiasme en mijn wilskracht kennen soms geen grenzen, mijn tijd en mijn mogelijkheden wel, en daar botst het. Kiezen vind ik moeilijk, en compromissen sluiten ook. Tel daar mijn ongeduld, mijn perfectionisme en mijn ambitie bij, en je kan je voorstellen dat het vroeg of laat moest mislopen. Bij mij was dat vroeg. Dat had ook iets goeds: ik werd snel wakker, en ik voelde al jong dat ik zo niet in mijn werk en mijn leven kon staan. Ik werd gevoelig voor de signalen van mijn lijf, en voelde snel wanneer iets te veel was.

Een burn-out krijg je niet zomaar.

Een burn-out valt niet uit de lucht. De plek waar je werkt, speelt een grote rol: kan je je talenten inzetten, geeft je werk je energie, is het werk werkbaar, voel je steun van je collega's en van wie het beleid bepaalt? Daarnaast telt hoe jij met drukte en tegenslag omgaat. Aan je werkomgeving kan je vaak weinig veranderen, tenzij je van werk verandert. Hoe jij met moeilijke situaties omgaat, kan je op korte termijn wel aanpassen.

Keer je na een burn-out terug naar hetzelfde werk, op dezelfde manier, dan is de kans groot dat je opnieuw vastloopt. Als je doet wat je altijd deed, krijg je meestal wat je altijd kreeg.

Bij een depressie ligt het anders. Daar spelen vaak meer dingen tegelijk, en daar horen een arts of een psychotherapeut bij. Zoek die hulp, ook als je denkt dat je het zelf wel kan.

Vechten met de angst voor herval.

Jarenlang heb ik gevochten. Tegen een nieuwe burn-out, en vooral tegen de angst ervoor. Dat gevecht kostte me meer energie dan de angst zelf, en het stond een sprankelend en betekenisvol leven in de weg. Ik was alleen nog bezig met niet hervallen, zoals een fietser die zo strak naar de putten in de weg kijkt dat hij het landschap niet meer ziet.

Vechten tegen de angst voor herval kost meer energie dan de angst zelf.

En toch heeft mijn lijf me nog een keer stilgezet, jaren later, en op een moment dat ik het niet zag aankomen. In de zomer van 2018 reden we, zoals elk jaar, met het gezin naar Spanje. Bij een tankstation ergens in Frankrijk stapte ik uit de wagen, en uit het niets schoot er een pijnscheut door mijn rechterbovenbeen. Ik zakte letterlijk door mijn benen. In Spanje kwam de pijn terug, steeds vaker, tot ik amper nog normaal kon stappen. Thuis volgden scans, bloedonderzoek en echo's, en alles leek in orde. Pas in oktober vond een arts een verkramping diep in mijn bindweefsel. Wat hij erbij zei, vergeet ik niet: "Je lichaam is niet ziek. Het is uitgeput."

Ik wist meteen dat hij gelijk had. Ik was vier jaar lang in overdrive geweest, als crisismanager in een organisatie in zwaar weer. Er waren signalen geweest: een stijve nek, een kortere ademhaling, slecht slapen. Ik had ze allemaal weggewuifd met dezelfde gedachte: nog even volhouden. Dat verhaal vertel ik uitgebreider in mijn boek Sterker na de val ↗ (opent in een nieuw tabblad).

Jarenlang had ik in december op wacht gestaan. Mijn lijf koos de zomer.

Preventie is de sleutel.

Herval voorkomen begint bij de signalen leren herkennen, en bij ander gedrag aanleren voor moeilijke momenten. De mindfulnesstraining van acht weken gaf me daarvoor het gereedschap. Ik leerde aandachtig zijn voor de signalen, en ook omgaan met de angst voor herval. In plaats van te vechten, kan ik vandaag ruimte geven aan wat ik voel. Ik merk het op, en ik weet beter wanneer ik er iets mee moet en wanneer niet. Ik heb een hele schatkist aan manieren om in te zetten als het nodig is.

Wat me het meest geholpen heeft: mezelf toestemming geven om af en toe achterover te leunen. Elke dag neem ik een moment om niets te doen en te mediteren, zonder doel. Even zijn in plaats van doen. Door een stap terug te zetten uit de dagelijkse drukte, zie ik beter wat er nodig is, en kan ik kiezen: doorzetten, of loslaten.