Eerder deze week zat ik bij de dokter. Ik was ziek, erg ziek, maar ik stelde toch die vraag: "Het zal wel gaan, hè, om donderdag naar het symposium te gaan?"

De dokter keek me aan. Stilte. "Jan, wat denk je nu zelf?"

Mijn maag kromp. Ik voelde me een kind dat betrapt was op liegen, want ik wist het antwoord al. Ik wilde eerlijk gezegd dat hij me toestemming gaf om door te gaan.

Je bent erg ziek," zei hij. "Je lichaam moet herstellen. Je kunt wel naar dat symposium gaan, maar dat is absoluut af te raden. Door continu verder te doen, houd je jezelf tegen om echt ziek te zijn. En zonder die ruimte kan je lichaam niet genezen."

Ik knikte, bedankte hem en liep naar buiten. En daar stond ik dan, op straat in de kou, met eerlijk gezegd wel wat boosheid. Niet omdat ik ziek was, maar omdat ik blijkbaar een dokter nodig had om me te vertellen wat mijn lijf al dagen schreeuwde: dat ik moest stoppen.

Herken je dit?

Die vraag die je stelt terwijl je het antwoord allang weet?
Wanneer heb jij voor het laatst jezelf toestemming gegeven om te mogen stoppen?"

Het podium versus de praktijk

Het is zo tegenstrijdig.

Ik schrijf een boek over vallen en opstaan als leider, over kwetsbaarheid tonen in moeilijke tijden. Ik kan op een podium staan en vertellen over de keer dat ik faalde, ik kan in een workshop delen hoe ik struikelde als leidinggevende. Daar krijg ik applaus voor, daar word ik voor uitgenodigd.

Maar bellen dat ik niet kom omdat ik griep heb? Ik schaam me dood.

Wellicht ken jij dit ook. Die verhalen die je deelt over je fouten, je kwetsbaarheid, je authenticiteit - keurig verpakt, op het juiste moment, voor het juiste publiek.

Maar ziek thuis blijven? Te moe zijn om die vergadering bij te wonen en annuleren? Toegeven dat het je even lukt? Dat is wel wat anders!

Het verschil is me nu duidelijk geworden. Bij het eerste kies ik wat ik deel, en wanneer, en hoe. Ik heb controle over mijn kwetsbaarheid. Ik besluit welk verhaal ik vertel en welke ik nog even voor mezelf houd. Maar ziek worden kiest niet voor mij. Mijn lijf dwingt me, en blijkbaar kan ik alleen kwetsbaar zijn als ik het zelf in de hand heb.

Deze week kon ik niet ziek worden

Het was een belangrijke week, misschien wel de belangrijkste van het hele boektraject. Als voorzitter van de Mindfulnessvereniging, zou ik het mindfulness symposium openen. En ik zou er een workshop geven over leiderschap waarbij ik ook de cover van mijn boek zou presenteren. Een mijlpaal.

Dus toen de griep afgelopen weekend toesloeg, dacht ik: nu niet. Je kent die stem wel - "het komt nu even niet uit" - alsof ziekte rekening houdt met je agenda, alsof je lijf begrijpt dat deze week echt heel belangrijk is.

Mijn lijf snapt het niet. Mijn lijf deed gewoon zijn ding, en ik schaamde me. Niet voor de griep, maar voor het feit dat mijn lichaam het liet afweten. Voor die ongecontroleerde kwetsbaarheid, voor dat moeten toegeven dat ik niet kan, dat ik het niet onder controle heb, dat ik - even - niet goed genoeg ben.

Ik zie het trouwens ook bij mijn jongste dochter. Pijn hebben, ziek zijn... we verstoppen het allebei, alsof het een zwakte is in plaats van een signaal. 

De keuze

Buiten bij de dokter nam ik de beslissing dat ik even alles zou loslaten, mezelf volledig overgeven aan ziek zijn. Het symposium, de workshop, de cover presentatie... ik bracht iedereen op de hoogte van mijn ziek zijn.

Maar thuis worstelde ik met die woorden. "Loslaten." "Accepteren." Want loslaten voelt als opgeven, accepteren voelt als toegeven. Het voelt passief, machteloos, zwak. En daar zit hem precies die pijn - die ongecontroleerde kwetsbaarheid waar ik zo'n moeite mee heb.

Maar toen bedacht ik iets anders. Wat als ik mijn ziekte geen ruimte geef omdat ik moet, maar omdat ik ervoor kies?

Voel je dat verschil? "Ruimte geven" is actief, het is een beslissing. Ik geef mijn lijf wat het nodig heeft, niet omdat de dokter het zegt, maar omdat ik het wil. Plots had ik weer controle - niet over de ziekte zelf, maar over hoe ik ermee omga.

Dat kleine verschil in woorden maakte alles anders. Waar zou jij ruimte aan kunnen geven in plaats van erin toe te geven?

Wat er toen gebeurde

Het lijkt wat ongeloofwaardig, maar amper 24 uur nadat ik dat besluit nam, voelde ik me zo veel beter. Niet volledig hersteld, maar de energie kwam terug, in golfjes, maar ze kwam terug. En ik dacht: hoe kan dit? Ik lig hier één dag en mijn lijf herstelt sneller dan al die dagen dat ik probeerde door te gaan?

Die workshop heb ik uiteindelijk wel gegeven. Eén uur, daarna weer rust. Juist omdat ik mezelf eerst die ruimte had gegeven.

De spiegel

En nu komt het confronterende. Als een medewerker ziek naar het werk komt, stuur ik die meteen naar huis zonder discussie. "Je bent ziek. Ga naar huis. Herstel eerst." Geen uitzonderingen, geen "maar het is vandaag wel heel belangrijk." Gewoon naar huis.

Maar voor jezelf maak je die uitzonderingen wel. Jij rationaliseert waarom dit anders is, jij zoekt manieren om toch door te gaan. Zie je jezelf hier? Die medewerker die je zonder pardon naar huis stuurt - hoe vaak ben jij die persoon die je niet naar huis stuurt?

Vorig jaar ging ik met griep naar een avond met ouders van een organisatie in crisis. Ze belden me, een noodkreet. Het voelde over mijn grenzen, maar ik ging. Eén avond, twee of drie uur. Daarna was ik drie weken uit.

Welke vergelijking heb jij gemaakt? Of liever: welke vergelijking heb je niet gemaakt voordat je toch ging? 1 uur doorgaan voor hoeveel dagen herstel? 1 vergadering voor hoeveel weken moeheid? 1 project voor hoeveel maanden op je tandvlees?

Ik herinner me die keer dat ik de marathon liep. Rond kilometer 34 voelde ik een enorme pijn in mijn hamstring, mijn lijf schreeuwde stop. Maar ik had er zo hard voor getraind, ik was zo trots. Dus ik liep door, en maandenlang was ik uit door die blessure.

Mijn lijf zei stop. Mijn hoofd zei: nog even volhouden. En we doen dit allemaal, jij ook. Je doet maar door, alsof je onsterfelijk bent, alsof je onmisbaar bent, alsof "ruimte geven aan jezelf" een luxe is in plaats van een noodzaak.

Maar wat als die onmisbaarheid gewoon een verhaal is dat je jezelf vertelt? Wat zou er gebeurd zijn als je niet was gegaan? Echt?

De vraag achter de vraag

Controle is voor mij vaak de oplossing. Controle over mijn verhaal, controle over mijn kwetsbaarheid, controle over wanneer ik kan en wanneer niet.

Maar wat als juist die controle me verhindert te genezen? Niet alleen van deze griep, maar van de overtuiging dat ik altijd sterk moet zijn, altijd moet kunnen, altijd goed genoeg moet zijn.

Die drang om te bewijzen dat ik het wel kan, dat ik wel sterk genoeg ben, dat ik niet zwak ben.

Waar komt die bij jou vandaan? Die stem die zegt dat stoppen zwak is, dat ruimte nemen luxe is, dat jij anders bent dan die medewerker die je naar huis stuurt?

Het is ook geen toeval hoor dat ik meewerk aan een symposium over mindfulness, over aanwezig zijn, over aandacht geven aan wat er nu is. Het is telkens een herinnering aan mijn lijf dat zegt: Jan, begin bij jezelf.

Ik wil mijn dochters leren dat het helemaal oké is om pijn te tonen, om ziek te mogen zijn, om stop te zeggen. Maar die les moet ik blijkbaar eerst zelf leren. Want hoe kan ik hen iets leren wat ik zelf niet kan? Hoe kun jij je team iets voorleven wat je jezelf niet gunt?

Wanneer was de laatste keer dat jij tegen jezelf zei: nu kan ik niet stoppen? En wat zou er gebeuren als je jezelf dezelfde mildheid gunt die je anderen geeft?