Belofte maakt schuld

Het was mijn moeder die me op iets wees waar ik nooit bij had stilgestaan. We hadden iets afgesproken, en een paar weken na de datum vroeg ze hoever het stond. Ik zei dat het ingepland stond voor de week erna. Ze zei dat ik bewuster moest omgaan met beloftes, want wie zijn beloftes niet nakomt, is onbetrouwbaar.

Ik voelde me aangevallen. Ik kwam mijn afspraken toch na? Ik zou het toch doen? Alleen bedoelde ze iets anders. Ze bedoelde dat ik de datum die ik zelf beloofd had, niet was nagekomen. Zo ver had ik nog nooit gedacht.

Dat komt binnen, zeker bij mij, want betrouwbaar zijn is een van mijn belangrijkste waarden. En het zette me op het spoor van hoe een belofte eigenlijk in elkaar zit.

Wat een belofte eigenlijk is.

We maken elke dag beloftes, en de meeste merken we niet eens op. Vanaf het moment dat iemand iets vraagt en jij zegt ja, heb je het aan je been. In elke toezegging zitten drie dingen:

• toestemming, want jij hebt ja gezegd
• een zichtbare actie, want er moet iets gebeuren
• een datum, ook als niemand ze uitgesproken heeft

Dat laatste is waar het misgaat. Spreek je geen datum af, dan vult de ander er zelf een in. En die hoeft niet dezelfde te zijn als de jouwe.

Waarom Jos en Ann ruzie maken over de bloemen.

Ann vraagt aan Jos of hij de bloemen water wil geven. Jos zegt ja, met alle plezier. Een paar dagen later hangen de bloemen erbij als een voetbalploeg na een zware nederlaag.

"Jij zou ze toch water geven?"

"Ja, ik zou dat morgen doen. Maar als je wil, doe ik het meteen."

Jos heeft niet gelogen, en Ann heeft niet overdreven. Jos heeft een ruimer tijdsbegrip dan Ann, en geen van beiden heeft dat hardop gezegd.

Iedereen kijkt naar de werkelijkheid door zijn eigen bril, met overtuigingen die niet dezelfde hoeven te zijn als die van de ander. En je kan niet niet communiceren. Zeg je "jaja, ik doe dat" zonder termijn, dan hoort de ander daar zijn eigen termijn in, en hij gaat ervan uit dat de jouwe dezelfde is.

Hoeveel lopen er bij jou?

We zeggen vaak ja. Op vragen van anderen, op projecten, op werkgroepen, op dat ene wat er nog wel bij kan. Elke ja heeft zijn eigen datum, uitgesproken of niet. Op een bepaald moment verlies je het overzicht, en dan vallen er steken. Dan verdorren er bloemen, ook op het werk.

Dus: welke engagementen lopen er nu bij jou? En bij elke ja die je gaf, welke datum zit er in het hoofd van de ander?

Elke ja heeft een datum, ook als niemand ze uitsprak.

Je hoofd is daar niet voor gemaakt.

Je hoofd is om ideeën te hebben, niet om beloftes in op te slaan.

Ik ben een fan van GTD, Getting Things Done. Een van de basisregels is dat je hoofd geen betrouwbare plek is voor taken en beloftes. Wie met een boodschappenlijstje in zijn hoofd naar de winkel gaat, staat thuis met één ding te weinig. Daarom heb je een systeem nodig buiten je hoofd, waar alles in staat, ook wat je beloofd hebt. Ik gebruik daarvoor Todoist.

De eerste keer dat je al je beloftes op een rij zet, schrik je van het aantal. Dat schrikken is nuttig, want daarna zeg je bewuster ja. En vaker nee.

Zes manieren om je beloftes waar te maken.

1. Maak er minder, en schrijf ze op. Hoe minder beloftes je lopen hebt, hoe kleiner de kans dat er een sneuvelt. Drukte is in deze tijd een graadmeter voor succes geworden, en je bent niet verplicht om daaraan mee te doen. Kies zelf welke engagementen je opneemt, en welke beloftes je wil maken.
2. Zeg hoe het loopt. Is je belofte een groter project, laat dan af en toe weten waar je staat. Een belofte mag herzien worden, als je er maar eerlijk over praat.
3. Wees eerlijk over een misser. Fouten maken is menselijk. Er open over praten maakt je betrouwbaar.
4. Vraag naar wat evident lijkt. Ga niet uit van je eigen waarheid, en vraag naar die van de ander. Maak het concreet: wat precies, door wie, en tegen wanneer.
5. Verschuil je niet achter overmacht. Word je aangesproken op een gemiste afspraak, dan sta je snel klaar met een reden. De ander heeft daar niets aan. Bied je excuses aan en zoek samen een oplossing.
6. Zet alles in één systeem. Buiten je hoofd, op één plek waar je op vertrouwt. Dan zie je wat je te doen hebt, en ook wat je beter niet meer belooft.