Geef het op. Het is niks voor jou.

Ik was elf jaar en zou de Moonlight Sonate van Beethoven spelen voor een groot publiek in het casino van Knokke. Van mijn pianolerares moest ik het uit het hoofd spelen, zonder partituur. Mijn overgrootmoeder, Flore Levine, was een bekende concertpianiste geweest, professor aan het conservatorium van Antwerpen, en ze toerde de wereld rond. Via haar moest ik het talent meegekregen hebben. Dat was althans het plan.

Halverwege schoot er een gedachte door mijn hoofd: wat als ik nu een black-out krijg?

Dat was genoeg. Het licht ging uit. Ik wist het niet meer, en het kwam ook niet terug. Ik hoorde mensen schuifelen, gekuch. Mijn lerares kwam het podium op met mijn partituur, zette ze voor mijn neus en bleef naast me zitten. Het waren de langste seconden van mijn leven. Ik speelde het stuk verder op automatische piloot en stormde van het podium.

Op de receptie nadien kwam ik de directeur van de muziekacademie tegen. Hij keek me aan en zei: "Jan, geef het op. Het is niks voor jou."

Ik was elf.

Bewijzen in plaats van vallen.

Soms vraag ik me af wat er gebeurd zou zijn als hij had gezegd: "Goed gespeeld. Trek je niks aan van die black-out, dat maken we allemaal mee."

Dat zei hij niet. En dus kreeg ik een missie: bewijzen dat ik niet gevallen was. Ik zou iedereen laten zien wat ik kon.

Dat patroon heeft me jarenlang gedragen. En het heeft me jarenlang in de weg gezeten. Soms nog, dat geef ik eerlijk toe.

Onlangs hoorde ik acteur en zanger Jelle Cleymans in de podcast Welcome to the AA iets zeggen wat precies dit raakt. Zijn carrière begon meteen in grote zalen, en hij noemt het een gemis dat hij nooit eerst eens "op zijn smoel ging op een bierbak". Hij had het over muziek. Hij had het net zo goed over leiderschap kunnen hebben.

Wat ik elke week zie.

Want dit zie ik elke week bij de mensen die ik coach, en bij mezelf. Ze zijn oplossingsgericht, schakelen snel, duwen door, lossen op. Zo zijn ze zo ver geraakt. Vaak is het ook een manier om te overleven, zoals bij mij op dat podium in Knokke: niet vallen, bewijzen.

Het werkt, tot het niet meer werkt. Een conflict dat escaleert, een team dat afhaakt, een beslissing die verkeerd uitdraait. En dan doe je wat je altijd doet: oplossen, sneller, harder, door. Deze keer lukt het niet, en je snapt niet waarom. Je draait in cirkels, zoals een hamster in zijn rad die harder loopt en toch niet vooruitkomt.

Onmacht, almacht, machtsstrijd.

Een model dat ik vaak gebruik, is de machtsdriehoek. Drie posities die we allemaal kennen, al noemen we ze zelden zo.

Onmacht. Het gevoel dat je er niets aan kan doen, dat je even geen oplossing hebt.

Almacht. "Ik los het wel op." Jij neemt het over, jij draagt het, desnoods ten koste van jezelf.

Machtsstrijd. Wie heeft dit laten gebeuren? De ander is het probleem.

Wie nooit mocht vallen, gaat bewijzen.

De meeste leidinggevenden die ik begeleid, zijn allergisch voor onmacht. Ze verwarren ze met zwakte, met stilstaan, met slachtoffer zijn. Alleen is onmacht iets anders dan slachtofferschap. Onmacht is: ik weet het even niet. En dat voelen ze elke week, ze zeggen het alleen niet.

Elke positie in de driehoek is een manier om niet te moeten voelen. In de almacht ben je bezig met oplossen, in de machtsstrijd met de ander. De onmacht sla je over, want daar zit de pijn.

Je zit 's avonds in de zetel, je hoofd draait nog, en je partner vraagt hoe het was. "Goed," zeg je, terwijl die opmerking van je medevennoot pijn deed. Almacht. Of je staat onder de douche en herhaalt het gesprek: wat je had moeten zeggen, wie de schuld draagt. Machtsstrijd, tegen jezelf.

Even niet weten.

Onmacht toelaten is iets anders dan erin blijven hangen. Het gaat over eerlijk zijn tegen jezelf: "Ik heb even geen oplossing. Dit is zwaar. Dit raakt me." Van daaruit kan je kiezen, met een helder hoofd in plaats van uit paniek of gewoonte. Wie nooit geleerd heeft om te vallen, weet ook niet hoe opstaan voelt. En opstaan begint bij erkennen dat je gevallen bent.

Aan die directeur in Knokke denk ik nog soms. Wat hij zei, kan ik niet veranderen. Wat ik zelf zeg, wel: tegen mezelf, en tegen de leiders die bij mij aan tafel zitten. Ik geef hen de ruimte om even te vallen, en pas daarna kijken we samen hoe ze weer opstaan. Hoe het na je val verder kan, is waar mijn boek Sterker na de val ↗ (opent in een nieuw tabblad) over gaat.

Ik speel trouwens nog altijd: piano op het werk bij Iona, keyboard op het podium met Frituur Paula. De jongen van elf die in Knokke vastliep, speelt nog. Met een ander verhaal.