Zo zeg je NEE tegen anderen en JA aan jezelf

Op 29 april 2025 was ik te gast in Wijs, het avondprogramma van Karolien Debecker op Radio 2. Het onderwerp was nee zeggen. Radio 2 zette de vraag die dag ook op Facebook, "Kan jij goed nee zeggen?", en de reacties lazen als een kleine samenvatting van mijn praktijk. Iemand schreef dat ze soms haar eigen plannen verzet voor die van een ander. Iemand anders vatte het samen in één zin: "Nee, ja dus, maar eigenlijk nee."

Beter heb ik het nog nooit horen zeggen. Je zegt ja tegen een vraag terwijl alles in jou nee roept, en achteraf zit je met een volle agenda en een raar gevoel, alsof je jezelf net een beetje verraden hebt.

Durven nee zeggen is een van de verlangens die ik het vaakst hoor in mijn praktijk. Onder die vraag zit bijna altijd een tweede: waar zeg ik zelf nog ja tegen? Tegen wat ik nodig heb, tegen wat voor mij belangrijk is?

Waarom nee zeggen zo moeilijk is.

Het lijkt soms alsof alleen ja telt. Wie nee zegt, wordt al snel raar bekeken, zoals iemand die op een feest als eerste zijn jas gaat halen. En toch is nee zeggen de enige manier om ruimte te maken voor wat jij belangrijk vindt.

Wat je tegenhoudt, zit onder het woord: de overtuigingen die je ooit geleerd hebt. Dat je anderen niet mag teleurstellen, dat een nee ruzie geeft, of dat je altijd beschikbaar moet zijn. Die zinnen pikte je ergens op, en ze doen al jaren hun werk zonder dat je ze nog hoort.

Herken je er een paar?

• Ik moet anderen gelukkig maken.
• Mijn nee zal ruzie veroorzaken.
• De ander zal negatief over mij denken.
• Als ik nee zeg, verlies ik mijn job, mijn klant of een vriend.
• Ik heb geen goede reden om nee te zeggen.
• Ik mag niet van mening veranderen.
• Aan familie kan je geen nee zeggen.

Zulke overtuigingen houden je klein. Ze werken als een oude gps die nog altijd de weg naar je vorige adres kent: hij klinkt heel zeker, en hij brengt je telkens terug naar een plek waar je al lang niet meer woont.

Wat er gebeurt als je dat jaren volhoudt, beschreef ik in People-pleaser? Dit zijn jouw 5 grootste problemen.

Nee zeggen wordt makkelijker als je weet waar je ja tegen zegt.

Overtuigingen die ruimte maken.

Een overtuiging kan je nakijken, zoals je een oude rekening nakijkt: klopt dit eigenlijk nog? Zet je er een andere zin tegenover, dan merk je vaak dat de oude wat van haar gewicht verliest.

• Ik heb het recht om nee te zeggen.
• Ik hoef geen uitleg of excuses te geven.
• Het is oké als niet iedereen mij graag ziet.
• Ik mag fouten maken en ervan leren.
• Ik mag van mening veranderen.
• Wat ik nodig heb, telt ook.
• Ik mag beslissingen nemen die niet voor iedereen logisch lijken.
• Wat anderen van mij vinden, bepaalt mijn waarde niet.

Lees ze eens hardop. Dat voelt misschien raar, alsof je de tekst van iemand anders voorleest. Let op welke zin het meest wringt. Daar zit waarschijnlijk de overtuiging die bij jou het hardst werkt.

Hoe sterker je nee, hoe meer je ja waard is.

Mensen die weten wat ze willen en waar ze naartoe willen, zijn minder bang om nee te zeggen. Elke ja is voor hen een keuze, en net daarom is die ja iets waard.

Wie altijd ja zegt, wordt al snel gezien als gemakkelijk, en zijn inzet valt niemand nog op. Wie bewust kiest wanneer hij ja zegt, krijgt respect, en zijn ja betekent iets. Een van de luisteraars had er een eigen regel voor: wie het eerst iets vraagt, krijgt ja, de rest krijgt nee. Dat is al een begin, alleen beslist dan de klok in plaats van jij.

En hoe meer je groeit, hoe meer vragen er op je afkomen. Wie dan niet leert nee zeggen, raakt zichzelf kwijt in de verwachtingen van anderen.

Hoe je het concreet aanpakt.

Ik krijg vaak de vraag: "Hoe doe je dat dan, goed nee zeggen?" Daarom maakte ik een spiekblad met een eenvoudig stappenplan om nee te zeggen met respect voor de ander, en met minder schuldgevoel achteraf. Je vraagt het aan op deze pagina.